Personel Amiri Olmak İçin Hangi Bölümü Okumalı? 2025

Personel Amiri Mesleği: Tanım ve Genel Bakış

Personel Amiri, bir organizasyonun en değerli varlığı olan insan kaynağını etkin bir şekilde yöneten, işe alım süreçlerinden performans değerlendirmelerine, eğitim ve gelişimden işten ayrılma süreçlerine kadar geniş bir yelpazede sorumluluk üstlenen kritik bir pozisyondur. Bu rol, hem operasyonel hem de stratejik düzeyde şirketlerin başarısına doğrudan katkıda bulunur. Personel Amirleri, çalışanların motivasyonunu yüksek tutarak, şirket kültürünü güçlendirerek ve yasal düzenlemelere uyumu sağlayarak iş yerinde huzurlu ve verimli bir ortam oluşturmayı hedeflerler. İletişim becerileri, problem çözme yeteneği, analitik düşünme ve empati, bu meslekte başarı için olmazsa olmaz özelliklerdir.

Temel Sorumluluklar ve Görevler

Bir Personel Amiri'nin görev tanımı oldukça geniştir ve şirketin büyüklüğüne, sektörüne ve organizasyon yapısına göre değişiklik gösterebilir. Ancak genel olarak şu sorumlulukları içerir:

• İşe Alım ve Seçme: Pozisyon ihtiyaçlarını belirleme, ilan yayınlama, başvuruları değerlendirme, mülakatlar yapma ve uygun adayları şirkete kazandırma.
• Çalışan İlişkileri: Çalışanların sorunlarını dinleme, çözüm üretme, disiplin süreçlerini yönetme ve iş yerinde olumlu bir atmosferi teşvik etme.
• Performans Yönetimi: Çalışan performansını izleme, değerlendirme kriterleri belirleme, geri bildirim sağlama ve gelişim alanlarını tespit etme.
• Eğitim ve Gelişim: Çalışanların mesleki ve kişisel gelişimlerini destekleyecek eğitim programları planlama ve yürütme.
• Ücretlendirme ve Yan Haklar: Maaş politikalarını belirleme, yan hakları yönetme ve rekabetçi bir ücret paketi sunma.
• İş Sağlığı ve Güvenliği: Yasal düzenlemelere uygun olarak güvenli bir çalışma ortamı sağlama ve gerekli önlemleri alma.
• Bordrolama ve İzin Yönetimi: Maaş hesaplamaları, sigorta işlemleri, izin ve rapor takibi gibi idari süreçleri yürütme.
• Yasal Uyum: İş kanunları ve ilgili mevzuatlara uyumu sağlama, gerekli belgeleri hazırlama ve güncel tutma.
• Şirket Kültürü: Şirket değerlerini ve kültürünü yayma, çalışanların bu kültüre entegrasyonunu sağlama.

En Uygun Üniversite Bölümleri

Personel Amiri pozisyonu için doğrudan bir lisans programı bulunmamakla birlikte, bu mesleğe en donanımlı şekilde hazırlanmanızı sağlayacak çeşitli üniversite bölümleri mevcuttur. Bu bölümler, insan ilişkileri, yönetim, organizasyon ve hukuki süreçler hakkında sağlam bir temel sunar.

1. İnsan Kaynakları Yönetimi (İKY)

Personel Amiri olmak isteyen adaylar için en doğrudan ve ideal bölüm İnsan Kaynakları Yönetimi'dir. Bu bölüm, çalışanların işe alımından başlayarak, performans yönetimi, eğitim, kariyer planlaması, ücretlendirme ve işten ayrılma süreçlerine kadar insan kaynaklarının tüm fonksiyonlarını kapsayan teorik ve pratik bilgileri sunar. Mezunlar, insan kaynakları departmanlarında uzmanlaşarak hızla Personel Amiri pozisyonuna yükselebilirler.

Ders İçerikleri ve Odak Noktaları

• Temel İKY Dersleri: İnsan Kaynakları Yönetimi İlkeleri, Personel Planlaması, İşe Alma ve Seçme Teknikleri, Performans Yönetimi, Ücretlendirme ve Yan Haklar, Eğitim ve Gelişim Yönetimi, İş Hukuku, Endüstriyel İlişkiler.
• Yönetim ve Organizasyon Dersleri: Yönetim ve Organizasyon, Örgütsel Davranış, Liderlik.
• Psikoloji ve Sosyoloji Dersleri: Endüstriyel Psikoloji, Çalışma Sosyolojisi.
• Hukuk Dersleri: İş Hukuku, Sosyal Güvenlik Hukuku.
• İstatistik ve Araştırma Yöntemleri: Veri analizi ve İKY metriklerinin yorumlanması için temel oluşturur.

2. İşletme (Management / Business Administration)

İşletme bölümü, geniş bir yelpazede yönetimsel ve operasyonel bilgiyi kapsadığı için Personel Amiri pozisyonu için güçlü bir temel oluşturur. İşletme mezunları, şirketlerin genel işleyişini anlama, stratejik planlama yapma ve farklı departmanlar arasındaki etkileşimi kavrama konusunda avantajlıdır. İnsan kaynakları yönetimi alanına özel ilgi gösteren ve bu yönde seçmeli dersler alan işletme mezunları, kariyerlerine personel alanında rahatlıkla başlayabilirler.

Ders İçerikleri ve Odak Noktaları

• Temel İşletme Dersleri: Pazarlama, Finans, Muhasebe, Üretim Yönetimi, Stratejik Yönetim, Yönetim ve Organizasyon.
• İKY ile İlgili Seçmeli Dersler: İnsan Kaynakları Yönetimi, Örgütsel Davranış, Endüstriyel İlişkiler, İş Hukuku.
• Ekonomi ve Hukuk: Mikro ve Makro Ekonomi, Ticaret Hukuku gibi dersler genel iş dünyası anlayışını pekiştirir.

3. Psikoloji (Özellikle Endüstriyel/Örgütsel Psikoloji)

Psikoloji bölümü, özellikle Endüstriyel ve Örgütsel Psikoloji alanında uzmanlaşanlar için insan davranışlarını anlama, motivasyon, liderlik, takım çalışması ve iletişim gibi Personel Amiri'nin kritik yetkinliklerini geliştirmede önemli bir rol oynar. Bu bölüm mezunları, çalışanların psikolojik ihtiyaçlarını daha iyi anlayarak daha etkili insan kaynakları stratejileri geliştirebilirler.

Ders İçerikleri ve Odak Noktaları

• Temel Psikoloji Dersleri: Genel Psikoloji, Sosyal Psikoloji, Gelişim Psikolojisi, Bilişsel Psikoloji.
• Endüstriyel/Örgütsel Psikoloji Dersleri: Çalışma Psikolojisi, Örgütsel Davranış, Personel Seçme ve Değerlendirme, Liderlik ve Motivasyon, İş Tatmini ve Stres Yönetimi.
• Araştırma Yöntemleri: İKY alanında kullanılan anketler ve analizler için temel sağlar.

Alternatif Bölüm Seçenekleri

Yukarıda belirtilen ana bölümlerin yanı sıra, Personel Amiri pozisyonuna giden yolda size farklı bakış açıları ve beceriler kazandırabilecek başka bölümler de bulunmaktadır. Bu bölümlerden mezun olanlar, ilgili yan dal veya yüksek lisans programlarıyla kariyerlerini personel alanına yönlendirebilirler.

1. Çalışma Ekonomisi ve Endüstriyel İlişkiler

Bu bölüm, işçi-işveren ilişkileri, sendikacılık, toplu sözleşme, iş hukuku ve sosyal politikalar gibi konulara odaklanır. Personel yönetimi ve endüstriyel ilişkiler arasındaki bağlantıyı güçlü bir şekilde kurar. Mezunlar, özellikle sendikalı iş yerlerinde veya iş hukuku ve sosyal güvenlik konularında uzmanlaşmak isteyenler için idealdir.

Ders İçerikleri ve Odak Noktaları

• İş Hukuku, Sosyal Güvenlik Hukuku, Sendikacılık, Toplu İş Sözleşmesi, İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği, Çalışma Ekonomisi, Endüstriyel İlişkiler, Personel Yönetimi.

2. Sosyoloji (Özellikle Endüstriyel Sosyoloji)

Sosyoloji, toplumsal yapıları, gruplar arası ilişkileri ve organizasyonların sosyal dinamiklerini inceleyen bir disiplindir. Endüstriyel sosyoloji alanında uzmanlaşanlar, iş yerindeki sosyal grupları, kültürü, iletişimi ve çatışmaları anlama konusunda derinlemesine bilgi sahibi olurlar. Bu, Personel Amiri'nin çalışanların sosyal ihtiyaçlarını ve iş yerindeki sosyal etkileşimleri yönetmesine yardımcı olur.

Ders İçerikleri ve Odak Noktaları

• Toplumsal Yapı, Sosyal Gruplar, Örgüt Sosyolojisi, Endüstriyel Sosyoloji, Kültür ve Toplum, Sosyal Psikoloji, Araştırma Yöntemleri.

3. Kamu Yönetimi

Kamu Yönetimi bölümü, devlet kurumlarının işleyişi, bürokrasi, mevzuat ve yönetim prensipleri üzerine odaklanır. Bu bölüm mezunları, organizasyonel yapıyı, yasal düzenlemeleri ve yönetimsel süreçleri anlama konusunda güçlü bir altyapıya sahip olurlar. Özellikle kamu sektöründeki veya kamuyla ilişkili özel sektördeki personel pozisyonları için iyi bir temel oluşturabilir.

Ders İçerikleri ve Odak Noktaları

• Yönetim Bilimi, Kamu Politikaları, Hukuk (Anayasa Hukuku, İdare Hukuku), Bütçe ve Mali Kontrol, İnsan Kaynakları Yönetimi (Kamu Sektöründe).

Bölüm Puanları ve Sıralamaları (2025 Güncel Beklentisi)

Üniversite bölümlerinin puanları ve sıralamaları her yıl ÖSYM tarafından açıklanan YKS sonuçlarına göre değişiklik göstermektedir. Personel Amiri olmak için en çok tercih edilen bölümler olan İnsan Kaynakları Yönetimi ve İşletme, devlet üniversitelerinde genellikle iyi bir sıralama gerektirir. Vakıf üniversitelerinde ise burslu kontenjanlar rekabetçi olabilir.

Genel Eğilimler ve Tahminler

• İnsan Kaynakları Yönetimi: Devlet üniversitelerinde genellikle 150.000-300.000 bandında sıralama ile öğrenci kabul etmektedir. Vakıf üniversitelerinde ise burslu kontenjanlar daha üst sıralamalarda (örneğin 50.000-100.000) yer alabilir.
• İşletme: Hem devlet hem de vakıf üniversitelerinde en popüler bölümlerden biridir. Devlet üniversitelerinde sıralamalar genellikle 80.000-250.000 bandında değişirken, vakıf üniversitelerinde burslu kontenjanlar için daha yüksek sıralamalar gerekebilir.
• Psikoloji: Özellikle Endüstriyel/Örgütsel Psikoloji odaklı programlar veya bu alana yönelme imkanı sunan psikoloji bölümleri, genellikle 50.000-150.000 bandında yer alabilir.
• Çalışma Ekonomisi ve Endüstriyel İlişkiler: Genellikle 200.000-400.000 bandında sıralama ile öğrenci almaktadır.

Not: Bu puanlar ve sıralamalar genel bir tahmindir. Güncel ve kesin bilgilere ulaşmak için ÖSYM'nin yayınladığı tercih kılavuzlarını ve üniversitelerin güncel kontenjanlarını takip etmeniz önemlidir.

Üniversite Önerileri

Türkiye'de birçok üniversite, Personel Amiri pozisyonu için gerekli donanımı sağlayacak bölümlere sahiptir. Devlet ve vakıf üniversiteleri arasında seçim yaparken, akademik kadro, müfredatın güncelliği, kariyer merkezlerinin etkinliği ve mezunların iş bulma oranları gibi faktörleri göz önünde bulundurmak önemlidir.

Devlet Üniversiteleri

• Ankara Üniversitesi: İktisat Fakültesi (İşletme, Çalışma Ekonomisi ve Endüstriyel İlişkiler)
• İstanbul Üniversitesi: İktisat Fakültesi (İşletme, Çalışma Ekonomisi ve Endüstriyel İlişkiler), Edebiyat Fakültesi (Psikoloji)
• Marmara Üniversitesi: İktisat Fakültesi (İşletme, İnsan Kaynakları Yönetimi), Fen-Edebiyat Fakültesi (Psikoloji)
• Dokuz Eylül Üniversitesi: İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi (İşletme, İnsan Kaynakları Yönetimi)
• Ege Üniversitesi: İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi (İşletme, Çalışma Ekonomisi ve Endüstriyel İlişkiler)
• Gazi Üniversitesi: İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi (İşletme)

Vakıf Üniversiteleri (Burslu Kontenjanlar Dikkatle İncelenmeli)

• Koç Üniversitesi: Ekonomi ve İşletme Bölümleri (Güçlü İKY odaklı dersler sunabilir)
• Sabancı Üniversitesi: Yönetim Bilimleri Fakültesi (İşletme, Ekonomi)
• Bilkent Üniversitesi: İşletme Bölümü
• Özyeğin Üniversitesi: İşletme Bölümü (İKY odaklı dersler)
• Bahçeşehir Üniversitesi: İnsan Kaynakları Yönetimi, İşletme
• İstanbul Bilgi Üniversitesi: İnsan Kaynakları Yönetimi, Psikoloji (Örgütsel Psikoloji)

Öneri: Üniversite seçimi yaparken, bölümün sadece adını değil, müfredatını, öğretim üyelerinin uzmanlık alanlarını ve üniversitenin kariyer olanaklarını detaylıca araştırmanız faydalı olacaktır.

Yan Dal ve Çift Anadal Seçenekleri

Personel Amiri pozisyonu için lisans eğitiminizi tamamlarken, yan dal veya çift anadal programları ile kendinizi daha da geliştirebilir ve kariyerinize farklı bir boyut katabilirsiniz. Bu seçenekler, özellikle ana bölümünüzün doğrudan İKY odaklı olmadığı durumlarda büyük avantaj sağlar.

Örnek Kombinasyonlar

• İşletme Lisansı + İnsan Kaynakları Yönetimi Yan Dalı: İşletmenin genel yönetim bilgisi ile İKY'nin spesifik alanlarına hakimiyet kazandırır.
• Psikoloji Lisansı + İnsan Kaynakları Yönetimi Yan Dalı: İnsan davranışlarını anlama yeteneğini, İKY uygulamalarıyla birleştirir.
• İşletme Lisansı + Psikoloji Yan Dalı: Çalışanların psikolojik dinamiklerini daha iyi anlayarak yönetimsel kararlar almanızı sağlar.
• İnsan Kaynakları Yönetimi Lisansı + Hukuk (Seçmeli Dersler) veya İşletme Yan Dalı: İKY bilgisini hukuki veya finansal/yönetsel perspektifle zenginleştirir.
• Çift Anadal: Örneğin, İşletme ve İnsan Kaynakları Yönetimi bölümlerini çift anadalla tamamlamak, her iki alanda da tam yetkinlik kazanmanızı sağlar. Bu, daha yoğun bir çalışma gerektirse de kariyerinizde önemli bir avantaj yaratır.

Yan dal ve çift anadal programları, üniversitelerin kendi yönetmeliklerine göre değişiklik gösterir. İlgili bölüm başkanlıkları ve kariyer merkezleri ile iletişime geçerek güncel bilgilere ulaşabilirsiniz.

Bölüm Dersleri ve Müfredat Detayları

Personel Amiri olmak için alacağınız eğitim, size hem teorik bilgi hem de pratik beceri kazandırmayı hedefler. Müfredatlar genellikle aşağıdaki ana ders gruplarını içerir:

Temel Dersler

• Yönetim ve Organizasyon: Şirketlerin nasıl yapılandığı, yönetildiği ve işleyişi.
• Temel Hukuk Bilgisi: Genel hukuk prensipleri, borçlar hukuku, ticaret hukuku.
• İktisat: Mikro ve makro ekonomi, piyasa mekanizmaları.
• Matematik ve İstatistik: Veri analizi, temel matematiksel işlemler.

İnsan Kaynakları Odaklı Dersler

• İnsan Kaynakları Yönetimi: Temel kavramlar, stratejiler ve uygulamalar.
• Personel Planlaması: Gelecekteki iş gücü ihtiyaçlarını belirleme ve planlama.
• İşe Alma ve Seçme: Aday bulma, mülakat teknikleri, değerlendirme araçları.
• Performans Yönetimi: Hedef belirleme, performans değerlendirme sistemleri, geri bildirim.
• Ücretlendirme ve Yan Haklar: Maaş skalaları, prim sistemleri, sosyal güvenceler, yan haklar.
• Eğitim ve Gelişim Yönetimi: İhtiyaç analizi, eğitim programları tasarımı ve uygulaması, kariyer geliştirme.
• İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik: İş sözleşmeleri, işten çıkarma, tazminatlar, SGK mevzuatı.
• Endüstriyel İlişkiler: İşçi-işveren ilişkileri, sendikacılık, toplu sözleşme.
• Örgütsel Davranış: Bireylerin ve grupların iş yerindeki davranışlarını anlama.
• İş Sağlığı ve Güvenliği: Yasal düzenlemeler, risk yönetimi, güvenli çalışma ortamı.

Seçmeli ve Uygulamalı Dersler

• Liderlik ve Motivasyon
• Çatışma Yönetimi
• İletişim Becerileri
• İş Analizi ve Tasarımı
• İK Teknolojileri (İK Yazılımları)
• Yöneylem Araştırması (İKY uygulamaları için)
• Proje Yönetimi

Müfredatlar üniversiteden üniversiteye farklılık gösterebilir. Bazı üniversiteler daha çok teorik, bazıları ise daha pratik ve vaka analizi odaklı dersler sunabilir.

Staj ve Pratik Deneyim

Teorik bilginin pratiğe dökülmesi, Personel Amiri gibi insan odaklı bir meslekte hayati önem taşır. Eğitim sürecinde yapacağınız stajlar, sizi iş hayatına hazırlar, sektördeki deneyim kazanmanızı sağlar ve kariyer ağınızı oluşturmanıza yardımcı olur.

Stajın Önemi ve Süreci

• Sektör Bilgisi Edinme: Farklı şirketlerin İK departmanlarında staj yaparak, işleyişlerini, kullandıkları sistemleri ve karşılaştıkları sorunları yakından tanırsınız.
• Becerileri Geliştirme: Mülakat yapma, personel dosyalarını düzenleme, eğitim organizasyonlarına destek verme gibi pratik becerilerinizi geliştirirsiniz.
• Ağ Oluşturma (Networking): Staj yaptığınız yerdeki profesyonellerle kurduğunuz ilişkiler, gelecekteki iş başvurularınızda size referans olabilir veya iş fırsatları yaratabilir.
• Kariyer Yönünü Belirleme: Farklı İK fonksiyonlarında (örneğin, işe alım, eğitim, bordro) staj yaparak hangi alana daha yatkın olduğunuzu keşfedebilirsiniz.
• Özgeçmiş Güçlendirme: Staj deneyimleri, mezuniyet sonrası iş başvurularınızda özgeçmişinizi çok daha güçlü hale getirir.

Staj Yerleri ve Fırsatları

Stajlar genellikle üniversitelerin kariyer merkezleri aracılığıyla veya bireysel başvurularla bulunur. Büyük ve orta ölçekli şirketlerin insan kaynakları departmanları, kamu kurumlarının personel daireleri, danışmanlık firmaları ve İK yazılım şirketleri staj için uygun yerlerdir.

Öneri: Mümkünse, stajlarınızı farklı sektörlerde veya farklı İK fonksiyonlarında yaparak geniş bir deneyim yelpazesi oluşturmaya çalışın. Dönemsel (yaz stajları) veya zorunlu stajların yanı sıra, gönüllü stajlar da kariyerinize katkı sağlayabilir.

Mezuniyet Sonrası Kariyer Yolları

Personel Amiri pozisyonu, genellikle İnsan Kaynakları alanında belirli bir deneyim kazandıktan sonra ulaşılan bir seviyedir. Lisans eğitiminizi tamamladıktan sonra başlayabileceğiniz ve zamanla Personel Amiri'liğe yükselebileceğiniz kariyer yolları şunlardır:

Başlangıç Seviyesi Pozisyonlar

• İnsan Kaynakları Uzman Yardımcısı/Asistanı: Temel İK süreçlerine destek verme, veri girişi, dosyalama, rapor hazırlama gibi görevleri üstlenir.
• İşe Alım Uzmanı/Uzman Yardımcısı: Aday tarama, mülakat planlama ve yürütme, teklif süreçlerini yönetme.
• Eğitim ve Gelişim Uzmanı/Uzman Yardımcısı: Eğitim ihtiyaçlarını belirleme, eğitim materyalleri hazırlama, eğitim organizasyonlarına destek.
• Bordro ve Özlük İşleri Uzmanı/Uzman Yardımcısı: Maaş hesaplamaları, sigorta işlemleri, izin takibi, personel özlük dosyalarının güncel tutulması.
• İK Analisti/Uzman Yardımcısı: İK metriklerini toplama, analiz etme ve raporlama.

Orta ve Üst Düzey Pozisyonlar

Belirli bir süre (genellikle 3-7 yıl) deneyim kazandıktan sonra, kariyerinizde ilerleyerek şu pozisyonlara gelebilirsiniz:

• İnsan Kaynakları Uzmanı: Daha fazla sorumluluk alarak belirli İK süreçlerini yönetme.
• İnsan Kaynakları Süpervizörü/Takım Lideri: Küçük bir İK ekibini yönetme ve belirli projelerden sorumlu olma.
• Personel Amiri/Yönetici: Kendi ekibiyle birlikte İK departmanının operasyonel ve stratejik yönetimini üstlenme.
• İnsan Kaynakları Müdürü: Departmanın genel stratejisini belirleme, bütçeyi yönetme ve üst yönetimle koordinasyon sağlama.
• İnsan Kaynakları Direktörü/Genel Müdürü: Şirketin en üst düzey İK stratejilerini belirleme ve uygulama.

Uzmanlaşma Alanları

Kariyeriniz boyunca İK'nın belirli alanlarında uzmanlaşabilirsiniz:

• İşe Alım ve Yetenek Yönetimi
• Performans Yönetimi ve Kariyer Gelişimi
• Ücretlendirme ve Yan Haklar
• Eğitim ve Kurumsal Gelişim
• İş Hukuku ve Uyum
• İK Teknolojileri ve Veri Analizi

Sık Sorulan Sorular

Personel Amiri olmak için hangi üniversite bölümü şarttır?

Doğrudan bir bölüm şartı olmamakla birlikte, İnsan Kaynakları Yönetimi ve İşletme bölümleri en uygun altyapıyı sunar. Psikoloji, Çalışma Ekonomisi ve Endüstriyel İlişkiler gibi bölümler de alternatif olabilir.

Üniversite okumadan Personel Amiri olabilir miyim?

Genellikle İK alanında başlangıç seviyesi pozisyonlar için lisans derecesi beklenir. Ancak, ilgili sertifika programları ve uzun yıllara dayanan iş deneyimi ile bu pozisyona ulaşmak teorik olarak mümkün olsa da, akademik geçmişi olan adaylar daha avantajlıdır.

Personel Amiri maaşları ne kadar?

Maaşlar, kişinin deneyimine, çalıştığı şirketin büyüklüğüne, sektörüne ve bulunduğu şehre göre büyük farklılıklar gösterir. Başlangıç seviyesi İK uzmanları daha düşük maaş alırken, deneyimli Personel Amirleri ve İK Yöneticileri oldukça iyi kazançlar elde edebilir.

Personel Amiri pozisyonu için hangi özellikler önemlidir?

Güçlü iletişim becerileri, empati yeteneği, problem çözme becerisi, analitik düşünme, gizliliğe önem verme, organizasyonel beceriler, yasal düzenlemelere hakimiyet ve etik değerlere bağlılık önemlidir.

Bu meslekte ilerlemek için yüksek lisans yapmalı mıyım?

Yüksek lisans yapmak, özellikle İnsan Kaynakları Yönetimi veya ilgili alanlarda, kariyerinizde daha hızlı ilerlemenizi ve daha üst düzey pozisyonlara gelmenizi sağlayabilir. Ancak zorunlu değildir, deneyim de çok önemlidir.

Personel Amiri olmak için hangi sertifikalar faydalı olur?

SHRM (Society for Human Resource Management) veya CIPD (Chartered Institute of Personnel and Development) gibi uluslararası sertifikalar, Türkiye'de de tanınırlığı artırabilir. Yerel olarak da çeşitli İK eğitim ve sertifika programları bulunmaktadır.